Hakkımızda

Köklü Bir İlim Geleneğinden Geleceğe Uzanan Hizmet

Bu köklü ilim geleneğinin Osmanlı dönemindeki temsilcilerinden biri de 53. Osmanlı Şeyhülislamı İmâm-ı Şehriyârî Mahmud Efendi'dir.

Şeyhülislam Mahmud Efendi Vakfı'nın ismine ilham veren bu tarihî şahsiyetin ilmî hayatı ve hizmetleri, asırlardır süregelen İslami ilimler geleneğinin anlaşılması bakımından kıymetli bir örnek teşkil etmektedir.

Osmanlı İlmiye Geleneğinde Bir Âlim: İmâm-ı Şehriyârî Mahmud Efendi
İstanbul'da dünyaya gelen Mahmud Efendi, Tophane sakinlerinden Ahmed Ağa'nın oğludur. Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte XVII. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı ilim ve devlet hayatında önemli görevler üstlenmiştir.
İstanbul'da tahsil gören Mahmud Efendi, devrin medrese geleneği içerisinde yetişmiş, aklî ve naklî ilimlerde kendisini geliştirmiştir.

İlmî birikiminin yanı sıra güzel sesi ve Kur'an-ı Kerim kıraatindeki maharetiyle de dikkat çekmiş; önce Şeyhülislam Ankaravî Mehmed Emin Efendi'nin, ardından Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın imamlığını yapmıştır.
1683 yılında gerçekleştirilen II. Viyana Seferi'ne de katılan Mahmud Efendi, sonraki yıllarda çeşitli medreselerde müderrislik görevini sürdürerek ilim ve tedrisat hayatına devam etmiştir.

Sultan II. Mustafa döneminde padişah imamlığı görevine getirilmiş ve bu vazifesi dolayısıyla “İmâm-ı Şehriyârî”, yani “Padişah İmamı” unvanıyla tanınmıştır.

Medreseden Kadılığa, Kadılıktan Şeyhülislamlığa

Mahmud Efendi'nin hayatı, Osmanlı ilmiye teşkilatının farklı kademelerinde üstlendiği vazifelerle şekillenmiştir.
Damad Efendi, Hoca Hayreddin, Kürkçübaşı ve Sultan Ahmed medreselerinde müderrislik yaparak ilmî faaliyetlerini sürdürmüş, ardından kadılık mesleğine geçmiştir.

Ocak 1700'de Edirne kadılığı payesiyle Yenişehir kadılığına tayin edilmiş, Ağustos 1700'de ise İstanbul kadılığı payesiyle taltif edilmiştir. Aynı yıl Rumeli kazaskerliği makamına yükselerek Osmanlı'nın en yüksek ilmî ve hukukî görevlerinden birini üstlenmiştir.

İlmiye teşkilatında uzun yıllar görev yaptıktan sonra, Sultan III. Ahmed döneminde, 20 Mayıs 1713 tarihinde şeyhülislamlık makamına tayin edilmiştir.
Osmanlı Devleti'nde şeyhülislamlık, İslami ilimler ve özellikle fıkıh alanındaki yetkinliği esas alan, devletin dinî ve hukukî meselelerinde görüş bildiren en yüksek ilmî makamdı.

Şeyhülislamlığı sona erdikten sonra Kanlıca'daki yalısına çekilen Mahmud Efendi, 3 Mayıs 1718 tarihinde vefat etmiş ve Fatih Camii civarındaki evinin yakınında defnedilmiştir.

İlmî Şahsiyeti ve Fetva Mirası

İmâm-ı Şehriyârî Mahmud Efendi; medrese hocalığı, kadılık, kazaskerlik ve şeyhülislamlık görevleriyle Osmanlı'nın ilim, hukuk ve devlet hayatında yer almış bir âlimdir.

Döneminin ilmî ve hukukî meselelerinde Hanefî fıkıh geleneği çerçevesinde görev yapan Mahmud Efendi'nin günümüze ulaşan fetva örnekleri de bulunmaktadır.

Osmanlı arşivlerinde muhafaza edilen bu belgeler, onun şeyhülislamlık makamındaki ilmî ve hukukî faaliyetlerinin tarihî tanıkları arasındadır.
Mahmud Efendi'nin hayatı, ilmin yalnızca medrese ders halkalarıyla sınırlı olmadığını; gerektiğinde toplumsal ve hukukî mesuliyet üstlenmeyi de beraberinde getirdiğini göstermektedir.

Aynı İsimde Buluşan İki İlim ve Hizmet Hatırası

Aradan asırlar geçtikten sonra Anadolu topraklarında yetişen bir başka büyük ilim ve irşad şahsiyeti, Mahmud Ustaosmanoğlu (Mahmud Efendi) Hazretleri, Kur'an-ı Kerim'in öğretilmesi, Sünnet-i Seniyye'nin yaşatılması ve İslami ilimler tedrisatının devam ettirilmesi için ömrünü hizmete adamıştır.

1929 yılında Trabzon'un Of ilçesinde dünyaya gelen Mahmud Efendi Hazretleri, küçük yaşlarda Kur'an-ı Kerim'i hıfzetmiş, geleneksel medrese usulüyle İslami ilimler tahsil etmiş ve genç yaşlarından itibaren talebe yetiştirmeye başlamıştır.

1954 yılında İstanbul Fatih'teki İsmailağa Camii'nde imamlık görevine başlayan Mahmud Efendi Hazretleri, uzun yıllar boyunca ilim, irşad ve tedrisat faaliyetlerini sürdürmüştür.

23 Haziran 2022 tarihinde Hakk'ın rahmetine kavuşan Mahmud Efendi Hazretleri, ardında yetiştirdiği hocaefendiler, talebeler ve devam eden ilim hizmetleriyle önemli bir manevi miras bırakmıştır.

İmâm-ı Şehriyârî Mahmud Efendi ile Mahmud Ustaosmanoğlu Hazretleri farklı asırlarda yaşamış iki ayrı şahsiyettir. Bununla birlikte her iki ismin hatırasında da İslami ilimlere hizmet, Kur'an ve Sünnet'e bağlılık ve ilmî mesuliyet anlayışı öne çıkmaktadır.

Şeyhülislam Mahmud Efendi Vakfı'nın kuruluş anlayışı, bu iki kıymetli ismin hatırasını aynı çatı altında yaşatma iradesine dayanmaktadır.

Bir İsimden Daha Fazlası: İlme ve Hizmete Vefa

Şeyhülislam Mahmud Efendi Vakfı, başta Şefik Kocaman Hocaefendi ve Muhammed Sinan Hocaefendi olmak üzere, Mahmud Ustaosmanoğlu Hazretleri'nin yaklaşık yirmi yıl yakın hizmetinde bulunmuş, bizzat tedrisatından geçmiş ve ilmî terbiyesinden istifade etmiş hocaefendilerin öncülüğünde kurulmuştur.

Vakfımızın kurucuları olarak bizler, Mahmud Efendi Hazretleri'nin rahle-i tedrisinde edindiğimiz ilmi, hizmet hayatında kazandığımız tecrübeyi ve kendisinden öğrendiğimiz edep ve istikamet anlayışını gelecek nesillere aktarmayı bir vefa borcu ve manevi mesuliyet olarak görmekteyiz.

Bu sebeple vakfımızın isminde, Osmanlı ilmiye geleneğinin kıymetli temsilcilerinden İmâm-ı Şehriyârî Mahmud Efendi'nin hatırasını yaşatırken; kuruluşumuzun manevi temelinde, bizzat talebeleri ve hizmetinde bulunan kimseler olarak yakından tanıdığımız Mahmud Ustaosmanoğlu Hazretleri'nin ilim ve irşad anlayışını esas alıyoruz.

Bizler için bu iki kıymetli şahsiyeti aynı isim altında anmak, yalnızca geçmişe duyulan bir hürmetin ifadesi değildir.

Bu tercih; ilim geleneğimize sahip çıkmanın, hocalarımıza vefa göstermenin ve bizlere emanet edilen hizmet anlayışını gelecek nesillere taşıma azminin bir göstergesidir.

Bugün hafızlık medresemizi, Arapça medresemizi ve vakıf merkezimizi hayata geçirmek için attığımız adımlar da bu mesuliyetin bir neticesidir.
Gayemiz; Kur'an-ı Kerim'in okunduğu, ezberlendiği ve öğretildiği; İslami ilimlerin usulüne uygun şekilde tahsil edildiği; ilmin edep ve güzel ahlakla bütünleştiği eğitim müesseseleri meydana getirmektir.

Bizler, isimlerini hürmetle andığımız bu iki âlimin ilme hizmet anlayışını yaşatmayı, Mahmud Efendi Hazretleri'nden öğrendiğimiz istikamet üzere hayırlı nesiller yetiştirmeyi ve bu hizmetleri bizden sonraki kuşaklara emanet etmeyi kendimize vazife biliyoruz.

Çünkü inanıyoruz ki bir âlimin geride bıraktığı en kıymetli miras, yalnızca adı veya eserleri değil; öğrettiği ilmi yaşatan, ahlakını örnek alan ve hizmetini devam ettiren nesillerdir.

İsimleri Birleştiren Hatıra, Nesilleri Buluşturan Hizmet
Şeyhülislam Mahmud Efendi Vakfı olarak niyetimiz; geçmişin ilmî mirasına vefa gösterirken geleceğin ilim ve irfan ehli nesillerinin yetişmesine vesile olmaktır.

Rabbimizden niyazımız; bu gayretlerimizi rızasına muvafık eylemesi, hizmetlerimizi bereketlendirmesi ve kuracağımız ilim yuvalarını kıyamete kadar devam edecek hayırlara vesile kılmasıdır.

İlimde devamlılık, hizmette ihlas, istikamette sebat…